1 · Bu program ne yapar
Bu bir röntgen cihazı. Metnini tarar, hangi kelimenin nerede yığıldığını
gösterir. Hepsi bu.
Dosyaların sende kalır. Bu program tamamen senin tarayıcında çalışır:
sunucu yok, hesap yok, yükleme yok. Metnin hiçbir yere gönderilmez, internete çıkmaz. Klasörü
sen seçersin, tarayıcı o klasöre okuma/yazma izni ister, iş biter. İnternet bağlantın kopsa bile
çalışmaya devam eder.
Mobilde çalışmaz — masaüstü/dizüstü gerekir. Telefon ve tablet
tarayıcıları klasör erişimi vermiyor; ayrıca arayüz üç sütunlu masaüstü düzenine göre
tasarlandı. Bunu denemeden önce bilmen için anasayfada da yazıyor.
Tarayıcı seçimi ne zaman önemli? Cevap dosya türüne bağlı — çoğu kullanıcı için
hiç fark etmez:
| Ne ile çalışıyorsun | Tarayıcı |
|---|
| Word (.docx) — çoğu yazar |
Fark etmez. Word dosyaları zaten hiçbir tarayıcıda yerine kaydedilemez
(sebebi 6. bölümde): okunur, analiz edilir, düzeltilmiş metni
kopyalayıp kendi Word düzenine yapıştırırsın. Chrome da Firefox da aynı. |
| Düz metin (.md / .txt) |
Chrome/Edge: düzelttiğini program içinden doğrudan kaydeder (R+1).
Firefox/Safari: dosya yine açılır ve analiz edilir, sadece kaydetme yerine
indirme/kopyalama olur (ekranın üstünde uyarı çıkar). |
| Mobil / tablet | Çalışmaz. |
Yapmadığı üç şey — bilerek yapmıyor:
- Eşanlamlı önermez. "baktı yerine şunu koy" demez. Çünkü tikleri öldüren şey ikame
değildir: baktı'yı döndü yaparsan jest yerinde kalır, sadece etiketi değişir.
Standart editör tavsiyesi olan "eşanlamlısıyla değiştir" kısır döngünün ta kendisidir.
- Metni kendi başına değiştirmez. Tek yazma işlemi senin bastığın Kaydet düğmesidir.
- "Bu tiktir" diye hüküm vermez. "Burada şu kadar var, şu kadar dar bir alanda" der.
Kesip kesmeyeceğine sen karar verirsin.
Kısacası: makas ve neşter sende. Bu program radyoloji birimi.
2 · Beş dakikada kullanım
- Klasörü seç. 📂 Klasör seç düğmesine bas; bilgisayarının
kendi klasör penceresi açılır. Sadece o klasördeki dosyalar taranır, alt klasörlere inilmez.
- Kırmızı rozetli bir bölüm aç. Soldaki listede her dosyanın yanında bir sayı var.
Kırmızı = yoğun. Tıkla, dosya editörde açılır.
- "Bu bölüm nerede duruyor" tablosuna bak. Sağ panelin en üstünde. İki sayı görürsün
ve yanlarında yeşil/kırmızı eşikleri. Hedefin bu iki sayıyı yeşile indirmek.
- Yığılmalara tıkla. Sağ panelde "YIĞILMALAR" başlığı altındaki kutular. Her kutu
"şu kadar geçiş, şu kadar dar alanda" der. Tıklayınca metinde oraya gider ve orayı seçer.
- Kes. Çoğu durumda doğru hamle silmektir, yerine başka kelime koymak değil.
Jest bilgi taşımıyorsa cümleden tamamen çıkar.
- Canlı fark'ı izle. Yazarken sağ üstte uyarı çıkarsa oku. TAŞIMA uyarısı
görüyorsan düzeltmiyorsun, sadece yük taşıyorsun — geri al, farklı düşün.
- Kaydet. Kaydet → B1_R12… düğmesi eski dosyayı bozmaz,
numarası bir artmış yeni dosya açar.
3 · Tabirler sözlüğü
Programda geçen her özel kelime. Sırayla oku, gerisi kolaylaşır.
- tik
- Yazarın farkında olmadan tekrarladığı kelime, kalıp ya da jest. Toplam sayıyla ölçülmez.
80 bin kelimelik romanda 200 tane "belki" göze batmaz; ama o 200'ün 5'i tek bir 100 kelimelik
pasajda toplanmışsa, işte o tiktir. Ölçü sıkışıklıktır, sayı değil.
Bir kelime 10 sayfalık bölümde 1., 4., 7. ve 10. sayfada geçiyorsa tik değildir —
gerekli olduğu için oradadır. Dördü de 1. sayfada toplanmışsa tiktir. Program bu ayrımı
dağılım sütunuyla gösterir.
- hedef (en önemli madde)
- Hedef sıfır değildir. İki ölçünün hedefi farklıdır:
- Yığılmada sıfır hedeftir. Hiçbir aile bir sayfada 3+ kez toplanmasın.
- Yükte sıfır hedef DEĞİLDİR. Kelimeyi tamamen yok etmek tiki çözmez;
görünür bir yokluk üretir. Bir bölümde kimse kimseye bakmıyor, kimse bir şey
demiyorsa okur bunu da fark eder.
Kanıt senin kendi kitabında: en temiz bölümlerin (B12, B19, B21, B16) hâlâ 10 "baktı",
8 "dedi" barındırıyor ve yığılmaları yok. Temiz demek boş demek değil, dağılmış demek.
- fazla steril (⌀)
- Aile yükünün tabanın altına düşmesi. Rozet mavimsi ⌀ gösterir. Anlamı: bu bölümde
ölçülen kategoriler neredeyse tamamen boşalmış — bu bir başarı değil, ölçünün ölçecek şey
bulamaması. Taban kitabının kendi verisinden geldi: gerçek bölümlerinin en düşüğü 14‰,
temiz bandın 16-20‰. Bilerek boşaltılmış bir bölüm 0‰ verir ve bütün aralığın dışına çıkar.
- aile
- Aynı işi yapan kelimeler grubu. Örnek: baktı · döndü · çevirdi · başını kaldırdı ·
gözlerini kaçırdı · süzdü — hepsi tek bir "KAFA / BAKIŞ" ailesidir. Bu programın en
önemli fikri budur: bütçe kelimede değil ailededir. "baktı"yı "döndü" yapınca ailenin
toplamı değişmez — yani hiçbir şey düzelmemiştir.
- kök
- Bir kelimenin ekleri atılmış hâli. baktı · bakıyordu · bakarak → hepsi
bak. Bu sayede aynı kelimenin bütün çekimleri tek sayıda toplanır.
Kök bulma kabadır (salladı → sall gibi tuhaf sonuçlar görebilirsin);
önemli olan tutarlı olması, güzel görünmesi değil.
- desen
- Sözlükte tanımlı arama kalıbı. Tek kelimelik olabilir (
bak-) ya da çok
kelimelik (başını … eğdi).
- … (üç nokta)
- Desenin içindeki aralık toleransı.
başını … eğdi deseni, arada kelime
olsa bile yakalar: "başını önüne eğdi", "başını hafifçe eğdi".
Varsayılan tolerans 3 kelime. Katı desenler bu yüzden kullanılmıyor — eski taramalar tam da
bu yüzden kaçak veriyordu.
- kova
- Metnin hangi "sesine" ait olduğu. Dört kova var:
- anlatıcı — tırnak dışındaki her şey. Senin sesin. Tik alarmı buradan çıkar.
- diyalog — tırnak içi ("…") ya da tire ile başlayan konuşma. Burada tekrar
karakterizasyon olabilir: tek bir karakter sürekli "belki" diyorsa bu iyi bir şeydir.
- iç ses —
_eğik_ yazılmış bölümler.
- alıntı —
> ile başlayan blok (defter, kitap parçası).
Ayrıca başlıklar, tarih satırları ve ayraçlar hiç sayılmaz.
- yığılma (küme)
- Aynı ailenin 3 veya daha fazla geçişinin
300 kelimeden dar bir alana sıkışması. Programın "tik" tanımı
budur. Standart bir kitap sayfası yaklaşık 250-300 kelimedir — yani "bir sayfada üç kez" demek.
- ‰ (binde)
- Bin kelimede kaç kez. Uzun bölümle kısa bölümü adil kıyaslamak için. Ham sayı yanıltır:
3.000 kelimelik bölümde 15 yığılma, 1.000 kelimelikte 10 yığılmadan daha az yoğundur.
- kat (×)
- Bu bölümdeki oranın kitap ortalamasına bölümü.
4.5× demek "bu bölümde bu aile
kitap ortalamasının dört buçuk katı" demek.
- taban fotoğrafı
- Dosyayı açtığın andaki hâlinin ölçümü. "Canlı fark" sekmesi her şeyi buna göre kıyaslar.
Kaydettiğinde yeni bir taban fotoğrafı alınır.
- TAŞIMA
- Programın verebileceği en önemli uyarı. Anlamı: kelimeleri değiştirdin ama ailenin
toplam yükü aynı kaldı. Yani tiki öldürmedin, başka bir kelimenin sırtına yükledin.
On bölüm sonra o kelime yeni tikin olarak karşına çıkar. Kısır döngü tam olarak budur.
- keşif
- Sözlükte olmayan ama yine de yığılan kökler. Sözlük senin bir sonraki icat edeceğin
tiki bilemez — bu liste onu bilmeden bulur.
- böl (keşif tablosunda)
- O kökün kaç farklı bölümde geçtiği. Ayırt edici sayı budur:
böl = 1 ise sahnenin konusudur (matbaa bölümünde "mürekkep", otobüs sahnesinde "otobüs")
— tik değil. böl yüksekse senin kendi kelime dağarcığındır — asıl tik adayı odur.
- alarm ailesi / bilgi ailesi
- Sözlükteki aileler ikiye ayrılır. Bilgi etiketli olanlar (KONUŞMA ETİKETİ:
dedi, söyledi, sordu) sayılır ama alarm üretmez, rozete de girmez — çünkü bunlar roman
yazmanın gereğidir, varlıkları tik değildir.
- TTR (kelime çeşitliliği)
- Benzersiz kök sayısının toplam kelimeye oranı, sadece anlatıcı kovasında. Uzunluğa
duyarlıdır — uzun bir bölüm doğal olarak daha düşük TTR verir (aynı kelimenin tekrar etme
ihtimali artar), bu yüzden sadece benzer uzunluktaki bölümleri kıyaslamak anlamlıdır. Yüksek
ya da düşük olması "iyi/kötü" demek değildir — sadece dağarcık genişliğinin bir göstergesidir.
- kahin modu
- "Gelecekte geçmiş" çekimi (-ecekti/-acaktı: "birazdan fırtına kopacaktı").
Anlatıcının olayı yaşanmadan önce geleceği biliyormuş gibi anlatmasının izidir. Bilgi
katmanındadır, alarm değildir — çünkü bu çekim öngörü dışında da çok kullanılır (örn.
gerçekleşmemiş bir geçmiş niyet: "erkenden kalkacaktı ama uyuyakaldı"). Program sadece ekin
varlığını gösterir, "kahinlik" olup olmadığına sen karar verirsin.
- R+1
- Kaydetme biçimi.
B1_R11_murekkep.md dosyası B1_R12_murekkep.md
olarak kaydedilir; eskisi olduğu gibi kalır. Böylece geri dönebilirsin ve dosya numarasından
giden başka çalışmalar bozulmaz.
- eski revizyon
- Aynı bölümün daha düşük numaralı hâli. Listede soluk ve eğik yazılır, rozet yerine
· gösterir. Kitap istatistiğine katılmaz — yoksa o bölüm iki kez sayılır ve
bütün ortalamalar kayardı.
4 · Ekranın bölümleri
4.1 Üst şerit
📂 Klasör seç. Bilgisayarının kendi klasör penceresi açılır — Windows'ta hangi
pencereyi görüyorsan o. Klasörü seçersin, tarayıcı bir kez "bu klasöre erişilsin mi?" diye sorar,
izin verirsin. Sadece o klasördeki dosyalar taranır, alt klasörlere inilmez.
Bir sonraki açılışta klasörün adı üstte küçük bir düğme olarak durur (↩ klasör adı);
tek tıkla geri dönersin, yeniden aramazsın. Yanında da o an açık olan klasörün adı yazar.
Hangi dosyalar okunur: .md, .markdown,
.txt ve .docx (Word). Word dosyaları düzeltilir ama diske yazılmaz —
sebebi 6. bölümde.
Klasör taraması, dosya açma ve kaydetme birkaç saniye sürebilir — o sırada ekranda
dönen bir gösterge çıkar. Program donmuş değildir, altında hangi dosyayla uğraştığı yazar.
Sayaçlar. Sağ üstte, açık dosya için:
| kelime | Sayılabilir toplam kelime (başlıklar ve ayraçlar hariç). |
| karakter | Dosyadaki toplam işaret sayısı, boşluklar dahil. |
| boşluksuz | Aynısı, boşluk ve satır sonları çıkarılmış. |
| paragraf / cümle | Boş satırla ayrılmış blok sayısı / nokta-soru-ünlem sayısı. |
| alt satır | Kelimelerin kovalara dağılımı: anlatıcı · diyalog · iç ses · alıntı. |
4.2 Sol sütun — dosyalar
Başlıktaki (42 + 1 eski R) şu demek: 42 güncel bölüm, ayrıca 1 tane eski
revizyon duruyor.
Rozet (yanlardaki renkli sayı). Bölümün yığılma yoğunluğu: bin kelimeye düşen
küme sayısı. Ham sayı değildir — uzun bölüm haksız yere öne çıkmasın diye. Üstüne gelirsen
hesabı gösterir.
| yeşil |
≤ 3.5 — temiz. |
| sarı |
arada — orta yoğunluk. |
| kırmızı |
≥ 6.0 — yoğun, önce buraya bak. |
| ⌀ steril |
Aile yükü tabanın altında. Yığılma yok ama ölçülen kategoriler boşalmış —
bu yeşilden iyi değil, bandın dışı. Bkz. 3. bölümdeki "hedef". |
Soluk ve eğik yazılmış dosyalar eski revizyonlardır; açabilirsin ama kitap
istatistiğine katılmazlar.
Altındaki lejant rozet bantlarını ve aile renklerini hatırlatır. Metindeki renkli
çizgiler bu renklerle eşleşir.
4.3 Orta — editör
Satır numarası oluğu. Soldaki numaralar, sağ paneldeki raporlarda geçen satır
numaralarıyla birebir aynıdır. Uzun bir paragraf ekranda üç satıra sarsa bile tek numara alır.
Renkli altı çizili kelimeler. Varsayılan olarak SADECE yığılmaya girenler
işaretlenir. Tek başına duran meşru bir kullanım — kahraman aynaya bakıyorsa "baktı" —
altı çizilmez, çünkü o bir uyarı değil, cümlenin gereğidir. Renk hangi aileye ait olduğunu
söyler (lejanta bak). Kalın çizgi = anlatıcı kovası, ince çizgi = diyalog.
| işaretler | İşaretlemeyi tamamen kapatır — temiz okumak istediğinde. |
| hepsi | Yığılmasa bile bütün geçişleri gösterir (soluk çizgiyle).
Dağılımı gözle taramak istediğinde aç. |
| diyalog | Diyalogdaki geçişleri de gösterir. Varsayılan kapalı, çünkü
diyalogdaki tekrar çoğu zaman karakterin kendisidir. |
Bul ve değiştir
🔍 bul düğmesi ya da Ctrl+F. Metinde seçili bir şey varsa
arama kutusuna kendiliğinden düşer.
| Aa | Büyük/küçük harf ayrımı. Kapalıyken Türkçe'ye uygun karşılaştırır
(İ/ı doğru eşleşir). |
| tam kelime | Sadece tam kelime. "bak" araması "baktı"yı yakalamaz. |
| ‹ 3/14 › | Geçişler arası gezinme. Enter ileri, Shift+Enter
geri, Esc kapatır. |
| değiştir | Sadece o an seçili geçişi değiştirir. |
| hepsini değiştir | Bütün geçişleri değiştirir, önce
kaç tane olduğunu söyleyip onay ister. |
Ctrl+Z çalışır. Değiştirmeler metnin kendi geçmişine yazılır; toplu değiştirmeyi bile
geri alabilirsin.
Ama şunu bil: toplu değiştirme kısır döngüyü yaratan hamlenin ta
kendisidir. Araç seni engellemez — ne yaptığını söyler. Değişiklik biter bitmez
Canlı fark sekmesine bak: aile toplamı düşmediyse TAŞIMA,
yeni kelime çoğaldıysa YENİ TİK uyarısı çıkar. Gerçek bir denemede
"baktı → süzdü" toplu değişiminden sonra araç şunu yazdı:
"aile toplamı 17 → 17, kelimeleri değiştirdin ama yükü azaltmadın" ve
"'süz' bu dosyada yoktu, şimdi 5 kez."
Odak çubuğu. Sağ paneldeki kelime dökümünde bir satıra tıklayınca çıkar:
| ■ dön- | Odaklanılan kelime ve ailesinin rengi. |
| 11 yer | Metindeki toplam geçiş sayısı. Diyalogda da geçiyorsa dağılımı
parantez içinde yazar. |
| ‹ 3/11 › | Geçişler arasında gezinme. Her adımda metin oraya kayar ve
kelime seçili gelir. |
| ✕ odağı kapat | Normal görünüme döner. |
Odak açıkken diğer bütün işaretler söner — böylece o tek kelimenin bölüme nasıl
dağıldığını bir bakışta görürsün. Hepsi tek sahnede mi toplanmış, yoksa bölüme mi yayılmış?
İkisi farklı sorunlardır.
Kaydet düğmeleri. Kaydet → B1_R12… yeni dosya açar, eskiye
dokunmaz — normal yol budur. Numara boşsa atlar: R10'u açıp kaydedersen ve R11 zaten varsa,
R12 olur; hiçbir dosyanın üstüne yazılmaz. üstüne mevcut dosyanın
üzerine yazar ve onay ister; geri dönüşü yoktur, ancak bilerek kullan.
⧉ Tümünü kopyala metnin tamamını panoya alır. Her dosyada vardır.
Word dosyalarında kaydetme olmadığı için tek çıkış yolu budur ve öne çıkar; orada
kopyalamak kaydetmenin karşılığı sayılır. Tarayıcı pano iznini vermezse metnin tamamını seçili
bırakır — Ctrl+C yeter.
Alttaki durum çubuğu ne olduğunu söyler: "ölçülüyor…", "kaydedildi: …" gibi.
4.4 Sağ panel — "Bu bölüm"
Bu bölüm nerede duruyor
İki satır, iki ölçü. İkisi de bin kelimeye normalize edilmiştir, yanlarında yeşil ve kırmızı
eşikleri yazar. Yazdıkça canlı hareket eder — hedefin ikisini de yeşile indirmek.
| küme / 1000 kelime | Bin kelimeye düşen yığılma sayısı. Soldaki rozetin
aynısı. |
| aile yükü ‰ | Alarmlı ailelerin toplam geçiş sayısı, bin kelimede.
Yığılmasa bile genel ağırlığı gösterir. |
Aile yükü — bu bölüm
| Aile | Aile adı ve rengi. |
| anl. | Anlatıcı kovasındaki geçiş sayısı — senin sesin, asıl bakılacak sütun. |
| diy. | Diyalogdaki geçiş sayısı. Karakterin ağzındaysa sorun olmayabilir. |
| ‰ | Anlatıcıdaki oranın bin kelimedeki karşılığı. |
| küme | Bu ailenin kaç yığılma yaptığı. 0 ise dağılmış demektir, iyidir. |
Kelime dökümü — yük hangi kelimede
Aile toplamının içini açar. Okuma kuralı: bir ailenin yükü tek kelimeye yığılmışsa
o kelime tiktir; iki kelimeye bölünmüşse muhtemelen yarım kalmış bir ikame turudur
(eski kelimeyi kısmen değiştirmişsin, ikisi birden duruyor).
Tek kelime bayrağı. Tablonun üstündeki renkli satır özeti verir; kelimelerin yanındaki
nokta tek tek işaretler. Bölümün geneli yeşil olsa bile burada kırmızı çıkabilir —
bütün yeşil, ama içinde bir kelime tek başına şişmiş demektir.
| kırmızı |
Bu kelimenin kendi yığılması var: 3+ geçişi
300 kelimeden dar bir alanda. Editör kuralının tek kelimeye
uygulanmış hâli. |
| sarı |
Yığılmıyor ama ailesinin yükünün büyük kısmını tek başına taşıyor
(varsayılan: %40'tan fazlası, en az 4 geçiş). Aile dağılmamış, tek kelimeye binmiş. |
pay sütunu bunu sayıyla gösterir: "%59" demek, o ailenin anlatıcıdaki bütün yükünün
%59'u bu tek kelimede demek.
dağılım sütunu — asıl bakman gereken yer. Her küçük kutu bir sayfadır
(300 kelime); kutu ne kadar koyuysa o sayfada o kadar çok geçiş var,
boş kutu = o sayfada hiç yok. Sağdaki sayı geçiş/sayfa oranıdır:
8/4 | Sekiz geçiş, dört ayrı sayfada. Dağılmış — sorun yok. |
4/1 | Dört geçişin dördü de aynı sayfada. Tik. |
Yani aynı toplam sayı iki bambaşka durum olabilir. Frekans değil histogram karar verir.
Neden "bin kelimede oran" kullanılmıyor? Denendi ve ölçüldü:
temiz bölümlerle yoğun bölümlerin kelime-oranı dağılımı neredeyse aynı çıktı (medyan 1.11 ve
1.06) — yani ayırt etmiyor. Üstelik kısa bölümlerde şişiyor: 278 kelimelik bir bölümde 5 geçiş
18‰ görünür ama aslında sadece 5 kelimedir. Yığılma ve pay, bölüm uzunluğundan bağımsızdır.
Satıra tıkla → o kelimenin metindeki bütün geçişleri işaretlenir (odak). Tekrar tıkla,
kapanır. Sağdaki numaralar geçtiği satırlardır.
Jest dağılımı — kaç farklı karakter
Aynı jestin kaç ayrı karaktere yayıldığı. Frekans düşük olsa bile birden çok karakter aynı
bedensel sözlüğü paylaşıyorsa bu bir karakterizasyon sorunudur — herkes aynı şekilde
başını sallıyorsa kimse ayrışmıyor demektir.
Karakter ataması tahmindir: paragrafta en son geçen isim devralınır.
Türkçede özne düştüğü için ("Başını salladı.") bazen yanılır ve toplamdan az sayar. Teyit sende.
Yığılmalar
Her kutu bir yığılma. Üstte kaç geçiş ve hangi aile, sağda kaç kelimelik alanda
ve hangi satırlar arasında. Altta o yığılmayı oluşturan kelimeler sırayla yazar —
buradan tek bir kelimenin tekrarı mı yoksa aynı ailenin farklı kelimeleri mi olduğunu görürsün.
Kutuya tıkla, metinde oraya gider.
Liste sıkışıklığa göre sıralıdır: "6 kez / 86 kelime", "11 kez / 283 kelime"den daha
ağırdır.
Keşif — sözlükte olmayan yığılmalar
| kök | Ekleri atılmış kelime. |
| böl | Kaç bölümde geçtiği. 1 ise sahnenin konusu, yüksekse senin
sözlüğün. En ayırt edici sütun budur. |
| yoğun | En sıkışık kümesi: kaç geçiş / kaç kelimelik alanda. |
| top. | Bölümdeki toplam geçiş. |
| + | Bu kökü bir aileye kalıcı olarak ekler. Sözlük güncellenir, kitap
yeniden taranır. Bundan sonra o kelime de sayılır. |
4.5 Sağ panel — "Tüm kitap"
Aile tablosu. Bütün kitapta her ailenin toplamı ve bin kelimedeki oranı.
Referans — neye göre normal. Eşikleri, kitabın gerçek medyanını ve en düşük–en yüksek
bölümünü gösterir; altında kaç bölümün yeşil/sarı/kırmızı olduğu yazar.
Eşikler mutlaktır, yüzdelik dilim değildir — yüzdelik olsaydı kitabı ne kadar temizlersen
temizle daima bir çeyreği kırmızı kalırdı ve ilerleme hiç görünmezdi. Mutlak sayıyla her şey
yeşile dönebilir.
Bölüm sapmaları. Bir ailenin bir bölümde kitap ortalamasının en az 2 katına çıktığı
yerler. "Bu aile en çok nerede toplanmış" sorusunun cevabı. Satıra tıkla, o bölüm açılır.
Kitap geneli keşif. Birden çok bölümde birden yığılan, sözlükte olmayan kökler.
Bölüm bazlı keşiften daha güvenilirdir, çünkü sahneye özgü kelimeler burada elenir.
Bölüm özeti. Bütün bölümler yoğunluğa göre sıralı.
küme‰ ve yük‰ renkli, yeni sütunu o bölümdeki
sözlük-dışı yığılma sayısıdır.
4.6 Sağ panel — "Stil"
Tik/aile sisteminden tamamen bağımsız bir sekme: kelime ailelerine değil, yazının genel
ritmine ve dağarcığına bakar. Buradaki hiçbir ölçü "iyi/kötü" demez — kısa cümle de uzun cümle
de meşru bir seçim olabilir, kıyas her zaman kitabın kendi ortalamasınadır.
Cümle ritmi
Ortalama kelime/cümle ve standart sapma, sadece anlatıcı kovasında (diyalog karakterin
ritmidir, yazarınki değil). Kitap geneli sütunuyla kıyasla: bu bölüm kitabın geneline göre
daha mı kısa/uzun cümleli, daha mı düzenli/dalgalı yazılmış?
Kelime çeşitliliği (TTR)
Bkz. 3. bölümdeki "TTR" tanımı. Sadece benzer uzunluktaki bölümleri
birbiriyle kıyasla — uzunluk farkı tek başına sayıyı değiştirir.
İfade tekrarları
2-4 kelimelik ardışık kalıpların birebir tekrarı ("gözlerini kıstı ve" gibi). Aile
yığılmalarıyla aynı mantık: genişlik ne kadar darsa (kalıp ne kadar az kelimede tekrar
etmişse) o kadar sıkışık. Satıra tıkla, metinde oraya gider.
Zamir yoğunluğu
Anlatıcı kovasındaki zamirlerin bin kelimeye oranı, kategori kategori (ben/sen/o/biz-siz-onlar/
bu-şu). Kapalı bir listeye dayanır, kök bulmaya değil — Türkçenin düzensiz çekimleri ("bana",
"sana") stemmer'ı yanıltabildiği için. Bilinen sınırlama: "o" hem zamir hem gösterge
sıfat olabilir ("o kitap") — program ikisini ayırt edemez, ikisini de sayar.
Kaba tür oranı (fiil / sıfat / zarf)
Tam morfolojik etiketleme değildir — kesin bir sayı değil, yaklaşık bir gösterge.
Fiil oranı çekim ekine dayandığı için nispeten güvenilir; sıfat ve zarf ise Türkçede açık
sözcük sınıfları olduğundan (her zaman yeni bir sıfat/zarf türetilebilir) sadece kapalı bir
liste ve birkaç yaygın ekle (-lı/-siz/-sel gibi) yakalanabiliyor — fiil kadar güvenilir değildir.
Eksik ya da yanlış sayım olabilir, kesin veri olarak okuma.
Kahin modu adayları
Bkz. 3. bölümdeki "kahin modu" tanımı. Her aday, yanında bir zaman
zarfı ("birazdan", "yakında" gibi) geçip geçmediğini de gösterir — bu bir filtre değil, ek bir
bağlam ipucudur. Alarm üretmez, sadece listeler.
4.7 Sağ panel — "Karakterler"
Her roman kendi karakter listesiyle sıfırdan başlar — programın kendisinde hiçbir
isim önceden gömülü değildir (bilerek: bir romanın kadrosu başka bir romanın varsayılanı
olmamalı). İlk açılışta liste boştur, aşağıdaki yollarla doldurursun; bir kere onayladıktan
sonra o roman klasöründe kalıcıdır, tekrar sormaz.
Romanın ana aktörleri, iki liste hâlinde:
Onaylı liste — jest dağılımı ve diyalog ataması SADECE bunu kullanır. Her karakter
için iki sütun yan yana: o an açık olan bölümdeki ağırlığı ve kitabın genelindeki
ağırlığı (ad geçişi + diyalog kelimesi). Bir karakter tek bölümde az görünüp kitabın
genelinde asıl karakter olabilir — sadece bölüm görünümü bunu kaçırır. "ad" adının kaç kez
geçtiği, "diy." o karaktere ait diyalogda kaç kelime olduğu. Tablo, metinde artık hiç
geçmeyen (0/0) onaylı isimleri de gösterir — yazar bir karakterin adını değiştirdiğinde,
karakteri tamamen kaldırdığında ya da o isim başka bir romandan yanlışlıkla kalmışsa,
satırın hâlâ görünüp "çıkar" ile temizlenebilmesi için. Listeyi büyütmenin üç yolu var:
- Elle ekle — üstteki kutuya ismi yaz, "elle ekle"ye bas. Eşiği geçemeyen (nadiren
geçen) bir karakter için. Bir onay penceresi açılır ve ismin metinde bulunup bulunmadığını
söyler (yazım hatası ihtimaline karşı) — sen "Tamam" dedikten sonra eklenir, "İptal"
dersen hiçbir şey değişmez.
- Aday onayla — aşağıdaki "Karakter adayları" listesinden tek tek +'ya bas.
- Toplu onayla — adayların yanındaki kutucuklarla birden çoğunu (ya da başlıktaki
kutucukla hepsini) seç, "seçilenleri ekle"ye bas.
Listeyi küçültmenin yolu: onaylı tablonun sonundaki "çıkar" düğmesi (onay ister).
Bu, reddetmekten farklıdır — reddedilen bir daha aday olarak hiç önerilmez, ama çıkarılan bir
isim metinde gerçekten geçiyorsa bir sonraki taramada normal şekilde tekrar aday olarak
çıkar (kalıcı yasaklama değil, sadece "onayı geri al"). Kalıcı istemiyorsan aday olarak
geri geldiğinde ayrıca reddet.
Karakter adayları — metinden otomatik çıkarılır. Büyük harfle başlayan ve
cümle içinde (cümle başı değil) yeterince tekrar eden isimler aday sayılır —
Türkçede sadece özel isimler ve cümle başları büyük yazılır, bu yüzden cümle-içi tekrar
güçlü bir sinyaldir. Ama doğrudan onaylı listeye eklenmez — araç "kişi adı" ile
"her özel isim"i ayırt edemez, sık geçen bir yer ya da kurum adı da adaylar arasında
çıkabilir (yer/gün/ay/din/büyük şehir adları gibi en bariz yanlışlar bir hariç-tutma
listesiyle önleniyor ama garanti değil). Gerçek bir karaktersen +'ya basıp
onaylıyorsun; değilse ×'e (ya da kutucuklarla seçip "seçilenleri reddet"e) basıp
reddediyorsun — reddetme kalıcıdır, o isim bir daha önerilmez. Araç burada da hüküm
vermez, sadece bir öneri sunar; onay/red senin işin.
Her roman kendi listesini hatırlar. Farklı bir klasör/dosya açtığında o roman
kendi onaylı listesiyle gelir — ilk kez açıyorsan boş, daha önce onayladıysan aynen
bıraktığın gibi. Bir romanın listesi başka bir romana asla karışmaz; nerede saklandığı
7. bölümde anlatılıyor.
Listeyi toplu temizlemek için onaylı tablodaki kutucuklarla birden çoğunu (ya da
başlıktaki kutucukla hepsini) seçip "seçilenleri çıkar"a basabilirsin.
4.8 Sağ panel — "Canlı fark"
Dosyayı açtığın andaki taban fotoğrafı ile şu anki hâlini kıyaslar.
Tek soru sorar: yük düştü mü, yoksa yer mi değiştirdi?
| taban | Dosyayı açtığında kaç taneydi. |
| şimdi | Şu an kaç tane. |
| fark | Eksi = iyi (sildin).
Artı = kötü (çoğalttın). Sıfır = şüpheli (taşıdın). |
Yükselen / düşen kökler hangi kelimenin çoğaldığını, hangisinin azaldığını tek tek
gösterir. Bir kelime düşerken başkası aynı miktarda yükseliyorsa ikame yapmışsın demektir.
Uyarı kutusu (sağ panelin üstünde çıkan renkli kutu)
| TAŞIMA | Ailenin toplamı değişmedi ama içindeki kelimeler
oynadı. Düzeltmedin, taşıdın. Bu uyarıyı görüyorsan dur ve yeniden düşün. |
| YENİ TİK | Bu dosyada hiç olmayan bir kelime birden
çoğalmaya başladı. Yeni bir tik doğuyor. |
| ARTIŞ | Ailenin toplam yükü arttı. |
| YÜKSELEN | Belirli bir kök bu oturumda belirgin şekilde
çoğaldı. |
Uyarı çıkmaması iyi haberdir. Sadece sildiysen program susar.
4.9 Sağ panel — "Sözlük"
Hangi ailelerin hangi desenlerden oluştuğunu gösterir. Aile adının altındaki küçük yazı, o
ailenin neden takip edildiğini açıklar. (bilgi) etiketli aile alarm üretmez.
Sözlüğü iki yoldan büyütebilirsin: keşif listesindeki + düğmesiyle, ya da
sozluk.json dosyasını elle düzenleyerek.
5 · Sayı başvuru tablosu
Bir sayı gördün, ne olduğunu unuttun. Buraya bak.
| Nerede | Ne | İyi olan |
|---|
| Sol listedeki rozet | bin kelimede yığılma sayısı | küçük · yeşil |
| "küme / 1000 kelime" | aynı şey, açık dosya için canlı |
≤ 3.5 |
| "aile yükü ‰" | alarmlı ailelerin bin kelimedeki toplamı |
≤ 25 |
| Aile tablosu · anl. | anlatıcıdaki geçiş sayısı | düşük |
| Aile tablosu · diy. | diyalogdaki geçiş sayısı | tek karaktere aitse sorun değil |
| Aile tablosu · küme | o ailenin yığılma sayısı | 0 |
| Yığılma kutusu · "7×" | o alandaki geçiş sayısı | — |
| Yığılma kutusu · "248 kelimede" | yığılmanın genişliği | büyük (dağınık) |
| Keşif · böl | kaç bölümde geçiyor | 1 ise tik değil |
| Bölüm sapması · kat | kitap ortalamasının kaç katı | 2'nin altı |
| Canlı fark · fark | taban ile şimdi arasındaki değişim | eksi |
6 · Neye güvenme
Bu program da her ölçüm aleti gibi hata yapar. Nerede yapacağı belli:
- Kök bulma kabadır. Dilbilimsel değil, tutarlılık odaklıdır. salladı →
sall gibi tuhaf kökler görebilirsin. Sayım bozulmaz ama ekranda garip durur.
- Karakter ataması tahmindir. Paragrafta en son geçen isim devralınır. Özne düşen
cümlelerde yanılır ve eksik sayar — "Kadir ×22" bir alt sınırdır, kesin toplam değil.
- Tırnak içi her şey diyalog sayılır. Eğer tırnağı iç ses için de kullanıyorsan
("Bu saatte kim olabilir?" gibi bir düşünce), o kısım diyalog kovasına düşer ve anlatıcı
sayısından eksilir.
- Yeşil/kırmızı bantlar senin kendi kitabından çıkarılmıştır, dış edebiyattan değil.
Cevap verebildiği soru: "bu bölüm kendi temiz bölümlerimden kötü mü?" Cevap veremediği soru:
"bu roman genel olarak normal mi?" Kitabın tamamına sinmiş bir tiki bant göremez —
çünkü ortalama da onunla birlikte kaymıştır. Onu ancak yığılma kuralı (bir sayfada 3+) yakalar;
tek dış çıpa odur.
- Yığılma her zaman kusur değildir. Matbaa sahnesinde eller, otobüs sahnesinde otobüs
çok geçer — sahnenin konusudur. Program bunu ayırt edemez;
böl sütunu sana ipucu
verir, kararı sen verirsin.
- Word (.docx) dosyaları diske hiç yazılmaz. Okuma, analiz ve düzeltme tam çalışır —
aynı metnin
.md ve .docx hâli birebir aynı sonucu verir (denendi:
1594 kelime, aynı kova dağılımı, aynı 11 yığılma). Ama kaydetme yoktur; yerine
İçeriği kopyala vardır: düzeltilmiş metnin tamamını panoya alır,
sen Word'de kendi düzenine yapıştırırsın. Sebep basit — bu bir Word editörü değil.
Word'ün biçim yapısını (yazı tipi, italik, başlık stilleri) üretmek bu programın işi değil,
düz metni geri yazmak da o yapıyı bozardı. Eski .doc biçimi hiç desteklenmiyor.
7 · Dosyalar ve ayarlar
static/ | Programın tamamı. Bu klasör tek başına çalışır;
yayına almak için herhangi bir yere kopyalamak yeterli. |
static/analiz.js | Motor: kök bulma, kova ayrımı, yoğunluk ve fark hesapları. |
static/dosya.js | Dosya erişimi ve Word (.docx) okuma. |
static/sozluk.json | Aileler, desenler, gürültü listesi, eşikler —
hepsi dilin genel kalıpları, tüm romanlar için ortak. karakterler alanı
BİLEREK boş: karakter isimleri romana özeldir, ortak dosyaya gömülmez (aşağıya bak). |
sozluk_kisisel.json | Program klasörüne değil, senin açtığın
roman klasörüne yazılır — her roman kendi dosyasını tutar. Arayüzden eklediğin
kelimeleri VE o romanın onaylı/reddedilmiş karakter listesini tutar; elle dokunmana
gerek yok. |
sunucu.py | Sadece static/ klasörünü servis eder.
Metinlerle hiçbir alışverişi yoktur. Gerekli olmasının tek sebebi: tarayıcının dosya
izni http://localhost ya da https:// ister, file://
ile çalışmaz. |
dogrulama/ | Arşiv: motorun Python aslı ve port doğrulama koşumu. |
Her proje kendi kutusunda — karışmaz. Arayüzden eklediklerin (kelime keşfindeki
+, karakter onaylama/reddetme/elle ekleme) her zaman o romana aittir. İki
saklama yeri var, program uygun olanı kendi seçer:
| 📂 Klasör seç | Klasörün içine sozluk_kisisel.json
yazılır. En iyisi budur: proje klasörüyle birlikte taşınır, bilgisayar ya da
tarayıcı değiştirsen de kalır, yedeklediğinde o da yedeklenir. |
📄 Dosya seç
📋 Yapıştır
Firefox/Safari |
Bu yollarda tarayıcı klasöre yazma izni vermez (tek-dosya izni sadece o dosyayı
kapsar), o yüzden kayıt tarayıcının hafızasına düşer — ama projenin adıyla
etiketlenerek. Yani her dosya kendi kutusunu alır, birbirine karışmaz. |
Bir romanı ikinci kez açtığında onayların/reddettiklerin olduğu gibi geri gelir; başka
bir roman açtığında ise o roman kendi kutusuyla (yoksa temiz) açılır. Hiçbir zaman az
önce açtığın BAŞKA bir romanın onaylarını miras almaz. Sözlük sekmesinden hangisinin geçerli
olduğunu ("proje klasöründe" mi "tarayıcında" mı) görür, gerekirse sadece o projeyi
varsayılana döndürebilirsin (diğer romanlarının kayıtlarına dokunmaz).
Bilinen sınırlama: tarayıcı hafızası kullanılan yollarda (yukarıdaki
ikinci satır) kimlik dosya/klasör adıdır, tam yol değil — tarayıcı güvenlik gereği tam
yolu vermez. Yani farklı yerlerdeki aynı isimli iki dosya (iki ayrı roman.md)
aynı kutuyu paylaşır. Ayrıca tarayıcı verilerini temizlersen bu kayıtlar silinir. İkisinden de
etkilenmemek için 📂 Klasör seç kullan — orada kayıt klasörün içindeki gerçek bir
dosyadır.
Cihazında ne saklanıyor — tam liste
Hiçbir sunucuya bir şey gitmediği için, saklanan her şey senin bilgisayarında. Tamamı bu:
| Ne | Nerede | Neden |
|---|
sozluk_kisisel.json | Senin roman klasörünün içinde
(gerçek bir dosya) | O romana eklediğin kelimeler + o romanın onaylı/reddedilmiş
karakter listesi. Klasörle birlikte taşınır, yedeklediğinde o da yedeklenir. İstersen
elle silebilirsin. |
| Kaydettiğin metin | Yine kendi klasöründe (R+1 yeni dosya ya da üstüne) |
Sadece sen kaydet dediğinde. Program kendiliğinden hiçbir şey yazmaz. |
Proje kayıtları
rontgen_sozluk::… | Tarayıcının hafızası
(localStorage) | Klasöre yazılamayan yollarda (Dosya seç, Yapıştır,
Firefox/Safari) aynı bilgiler, proje adıyla etiketlenmiş hâlde. |
| Son açtığın klasörün izni | Tarayıcının veritabanı
(IndexedDB) | "↩ tek tıkla geri dön" kısayolu için. Bu bir
izin kaydıdır, metnin değildir — içinde romanından tek kelime bulunmaz. |
Çerez yok, hesap yok, kişisel veri saklanmaz. Hiçbir sunucuya
metnin gönderilmediği doğru — ama sayfada, sadece kaç kişinin uğradığını görmek için,
görünmez bir sayaç var (sayac.php): her yüklemede tarayıcının IP'sini o güne
ve gizli bir tuza karıştırıp geri döndürülemez bir özet (hash) çıkarır, "bugün bu özeti
gördüm mü" diye bakar — ham IP hiçbir yerde saklanmaz, o günün özet listesi ertesi gün
tamamen silinir, geriye sadece "şu gün şu kadar tekil ziyaretçi/görüntüleme oldu" sayısı
kalır. Çerez konulmaz, kimlik/tarayıcı/sayfa bilgisi tutulmaz, veri bu sunucudan dışarı
hiç çıkmaz. Tarayıcı verilerini temizlersen yukarıdaki son iki satır silinir (klasördeki
gerçek dosyalar durur).
Değiştirebileceğin ayarlar (sozluk.json içinde):
ayar.pencere | Yığılma penceresi, varsayılan 300 kelime. |
ayar.esik | Yığılma için gereken geçiş sayısı, varsayılan 3. |
esikler.kume_bin | Rozetin yeşil/kırmızı sınırları. |
esikler.aile_bin | Aile yükünün yeşil/kırmızı sınırları. |
gurultu | Keşif listesinde elenecek sıradan kelimeler. |
Dosyayı kaydettikten sonra programı yeniden başlat ya da klasörü yeniden tara.
Sağ üstteki Editör sekmesine dönerek devam edebilirsin.